Van de economische impact en de gevolgen voor dierenwelzijn van het Bovine Respiratory Disease-complex hoeven we u wellicht niet meer te overtuigen. Dat deze aandoening bovendien verantwoordelijk is voor 60 tot 70% van het totale antibioticagebruik bij kalveren en jongvee op onze bedrijven (PneumoNEE), maakt van BRD nog steeds een van de grootste kopzorgen voor veehouders en hun dierenartsen.

Al jaren zien we een duidelijke verschuiving naar een meer preventieve aanpak. Toch krijgen we deze multifactoriële aandoening niet altijd voldoende onder controle, met nog te vaak groeiachterstand en uitval als gevolg. Daarom is het belangrijk om als bedrijfsdierenarts kritisch te blijven en op bedrijfsniveau te streven naar een optimalisatie.

Problematiek in kaart brengen
De term ‘bedrijfsblindheid’ nemen we maar al te graag in de mond, maar in realiteit staan we er vaak niet genoeg bij stil. Zowel de veehouder als zijn bedrijfsdierenarts leggen zich vaak onbewust neer bij een huidige toestand waarbij ‘een beetje hoest in de stal’ als normaal wordt beschouwd.

Klinische symptomen zoals hoest en dyspneu worden vaak als eerste opgemerkt bij een beginnende uitbraak – al dan niet voorafgegaan door alarmsignalen van sensoren (oor, band, bolus) of door het alerte oog van veehouder of dierenarts. Toch vormen deze zichtbare symptomen slechts het topje van de ijsberg. Onderzoek toont aan dat ongeveer 75% van de BRD-gevallen subklinisch verloopt (PneumoNEE). Hoewel nieuwere diagnostische tools, zoals longechografie, deze subklinische gevallen beter in beeld kunnen brengen, blijven ze vandaag nog te vaak onder de radar.

Moment van staalname
Het vaststellen van een klinische of subklinische BRD problematiek op een bedrijf vormt in veel gevallen de aanleiding tot gerichte staalname. Althans, dat zou de natuurlijke reflex moeten zijn.

Om te vermijden dat we primaire pathogene oorzaken over het hoofd zouden zien, dient de staalname voor antigeen detectie te gebeuren in de acute fase. Zo niet riskeren we een vertekend beeld te krijgen, wat dit typevoorbeeld van BRSV illustreert.

Figuur 1. Belang van de timing tussen virale uitscheiding en symptomen – voorbeeld van BRSV. 

Het type staal
Een neusswab, longspoeling (BAL), trans-tracheaal aspiraat (TTA) of bloedafname behoren tot de meest gebruikte staalnametechnieken binnen het BRD verhaal. De inzetbaarheid ervan verschilt echter sterk, afhankelijk van het doel dat u met het onderzoek voor ogen heeft.

De gebruikte onderzoekstechniek
Wanneer u een reeks onderzoeken uitvoert op de verzamelde stalen, verwacht u uiteraard duidelijke en bruikbare resultaten. Het niet kunnen isoleren van een oorzaak, terwijl u weet dat er een probleem aanwezig is op het bedrijf in kwestie, is niet de uitkomst waarop u zit te wachten.
Daarom is het belangrijk om de voor- en nadelen van de verschillende technieken zorgvuldig tegen elkaar af te wegen en waar nodig onderzoeken te combineren om tot een zo volledig en betrouwbaar mogelijk resultaat te komen.

Bacteriologische cultuur: levende bacteriën laten groeien
	Voor een beperkte kostprijs kan u een actieve infectie detecteren en zo nodig ook een antibiogram laten aanleggen.
	U moet er rekening mee houden dat bepaalde moeilijke groeiers (Mycoplasma bovis, Histophilus somni) speciale agars vragen of langere incubatietijd. Men focust enkel op bacteriële componenten. Groot belang van correcte staalname, transport en bewaring om contaminatie/overgroei te vermijden.

PCR onderzoek: detectie van genetisch materiaal (DNR/RNA)
	Zeer gevoelige en snelle techniek om bacteriën én virussen te detecteren, waarbij geen levende organismen nodig zijn.
	De kostprijs ligt iets hoger dan het geval is voor cultuur en antibioticagevoeligheid kan met deze techniek niet worden bepaald. Deze methode detecteert alleen ziekteverwekkers die specifiek door de test worden opgespoord

Nanopore Sequencing (‘Pathosense’): detectie van genetisch materiaal (DNR/RNA)
	Aan de hand van een kleine hoeveelheid materiaal kan men een zeer brede range aan virussen, bacteriën en schimmels in kaart brengen (geen parasieten).
	De detectielimiet ligt hoger dan bij PCR, dus het gaat om een minder gevoelige techniek. Het gedetecteerde genetisch materiaal moet worden teruggekoppeld aan een database, dewelke een zekere limiet vormt.

Ons advies
Wees kritisch en vermijd bedrijfsblindheid door een proactieve houding aan te nemen die uzelf én uw bedrijven op langere termijn ten goede komt. Laat gerichte staalname en diagnostiek geen (financiële) drempel vormen, maar juist de basis voor een onderbouwde aanpak die zichzelf zal terugbetalen.

Maar… bezint eer ge begint. Besteed voldoende aandacht aan de selectie van de juiste dieren én de juiste onderzoekstechniek.

Trek geen overhaaste conclusies, maar zoek steeds naar een causaal verband tussen de diagnostische resultaten en de vastgestelde kliniek! En vergeet het totaalplaatje niet: naast pathogenen spelen ook biestmanagement, melkplan, huisvesting en ventilatie een cruciale rol.

Ondersteuning gewenst bij het nemen van stalen of het bekijken van een bedrijfsspecifieke situatie? Wij zijn er voor u!